Kırılmayan sınır ötesi faylar için bilimsel inceleme

Uzmanlar, 6 Şubat depremlerinde kırılmayan sınır ötesi faylar üzerinde hendekler açarak bölgedeki sismik geçmişi ve tehlikeleri yerinde inceliyor.

Sınır ötesi fay hatlarında jeolojik geçmişi belirlemek amacıyla hendek açma çalışması yapan deprem uzmanları
Fotoğraf: Craig Chilton / Unsplash

Deprem uzmanları, 6 Şubat depremlerinde kırılmayan sınır ötesi faylar üzerinde hendek açarak geçmiş deprem kayıtlarını ve olası sismik riskleri araştırıyor.

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, bölgedeki sismik risk tablosunu netleştirmek amacıyla sınır ötesi faylar üzerinde kapsamlı bir saha araştırması başlatıldı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) koordinasyonunda oluşturulan 20 kişilik uzman heyet, Türkiye ile Suriye sınır hattında yer alan kırılmamış fay segmentlerini mercek altına aldı. TRT Bilim & Teknoloji tarafından paylaşılan bilgilere göre, iki ülkedeki üniversitelerden bilim insanları ile Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) uzmanları sahada ortak bir çalışma yürütüyor.

Sınır hattının her iki yakasında uzanan kırılmamış faylar, bölgedeki yerleşim merkezlerinin gelecekte karşılaşabileceği sismik tehlikeleri doğrudan etkiliyor.

İncelenen Hatlar ve Araştırma Heyetinin Yapısı

Saha çalışmaları, AFAD Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürü Prof. Dr. Orhan Tatar koordinasyonunda yürütülüyor. Araştırma ekibinde Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, Eskişehir Osmangazi Üniversitesinden Prof. Dr. Volkan Karabacak ve MTA bünyesinden Hasan Elmacı yer alıyor. Bilim heyeti, Kahramanmaraş'tan başlayarak Kızıldeniz'e kadar uzanan yaklaşık 1000 kilometre uzunluğundaki Ölü Deniz Fay zonuna bağlı kolları detaylı biçimde inceliyor. Bu çerçevede Türkiye sınırları içindeki Yesemek, Hacıpaşa ve Reyhanlı fayları ile Suriye topraklarındaki Afrin, Sarmada ve Armanaz hatlarında gözlemler gerçekleştirildi.

Fay segmenti, tek bir ana kırık hattı boyunca uzanan ancak bağımsız olarak gerilim biriktirip kırılabilen alt jeolojik parçaları ifade ediyor. Kilis'ten güneye doğru uzanan ve bir bölümü Türkiye'de, bir bölümü ise Suriye topraklarında kalan bu yapılar, iki ülke arasında ilk kez bu ölçekte ortak bir bilimsel yaklaşımla değerlendiriliyor. Uzmanların 5 gün süren arazi taramasında haritalandırdığı bu hatlar, Doğu Akdeniz havzasındaki tektonik gerilimin dağılımını anlamak açısından temel bir kavşak noktası niteliğinde bulunuyor.

Araştırma heyeti, sınırın iki tarafındaki sismik davranış farklarını aydınlatmak için yerinde gözlemlerini derinleştiriyor.

Sınır Ötesi Faylar Üzerinde Hendek Tabanlı İnceleme

Saha gözlemlerine ilişkin açıklamalarda bulunan AFAD Deprem Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, 6 Şubat sarsıntılarında Türkiye tarafındaki fayların önemli bir bölümünün kırıldığını, Suriye tarafındaki sınır ötesi faylarda ise henüz bir kırılma yaşanmadığını belirtti. İncelenen fayların önemli bir kısmının 500 ila 2000 yıldır kırılmadığı bilgisini veren Sözbilir, bu hatların geçmiş sismik hareketlerini saptamanın hayati önem taşıdığını aktardı. Sözbilir, yarısı Türkiye'de yarısı Suriye'de bulunan hatların son büyük depremlerini ne zaman ürettiğini ve yeni bir kırılma için ne kadar süre kaldığını belirlemek istediklerini ifade etti.

Geçmiş depremlerin jeolojik tabakalardaki izlerini araştıran paleosismoloji disiplini, açılan hendekler yardımıyla yer altındaki kırık morfolojisini doğrudan görme imkanı tanıyor. Prof. Dr. Hasan Sözbilir, arazide incelenen her fay hattı üzerinde en az ikişer hendek lokasyonu saptadıklarını açıkladı. Planlanan hendekler 20 ila 30 metre eninde ve 3 ila 4 metre derinliğinde kazılacak. Bu hendeklerden çıkarılacak tortul ve kayaç tabakaları laboratuvar ortamında analiz edilerek eski depremlere ait çökelme ve kayma kayıtları tarihlendirilecek. Söz konusu analizler, fayların geçmişte hangi zaman aralıklarıyla yüzey kırığı meydana getirdiğini aydınlatacak. Heyetin bir sonraki kazı aşaması için resmi takvim AFAD tarafından ilerleyen günlerde netleştirilecek.

Bilim insanları tarafından elde edilecek laboratuvar bulguları, bölgenin gelecekteki tehlike profilini somut verilerle çizecek.

Sismik Boşluklar ve Kentsel Afet Hazırlığı

Sismolojik literatürde uzun süre gerilim biriktirip kırılmayan hatlar "sismik boşluk" olarak tanımlanıyor ve bu alanlar olası deprem tehlikesi bakımından öncelikli risk bölgesi kabul ediliyor. Sınır hattında yer alan kırılmamış segmentlerin kesin periyotlarının ortaya konması, sınır illerimizdeki afet müdahale ve tahliye planlarının güncellenmesine somut katkı sağlıyor. Benzer saha araştırmalarına ve gelişmelere yer bilimi araştırmaları sayfamızdan ulaşılabiliyor. Fayların üretebileceği sarsıntı potansiyelinin netleşmesi, bölgedeki yerel yapı stokunun güçlendirilmesi ve imar kararlarının bilimsel verilere dayandırılması açısından kritik bir rehber oluşturuyor.

Konuyla ilgili diğer gelişmeleri uzay ve bilim araştırmaları sayfasından takip edebilirsiniz.

Fay hatlarının jeolojik sınır tanımadığı gerçeği, sınır aşan bu tür bilimsel araştırmaların hem Türkiye hem de komşu coğrafya için hayati önemini sürdürdüğünü gösteriyor.

✍️
Editör Notu: Neden Önemli?
TeknoRest olarak değerlendirmemiz, 6 Şubat depremlerinin ardından Ölü Deniz Fayı segmentlerinin 500 ila 2000 yıldır kırılmamış olmasının yarattığı sismik belirsizliğin bu çalışmayla somut verilere kavuşacağı yönündedir. Arazide belirlenen noktalarda açılacak 20 ila 30 metre enindeki ve 3 ila 4 metre derinliğindeki hendekler, geçmiş deprem döngülerini açığa çıkararak yerel afet hazırlıklarına gerçek bir bilimsel temel kazandıracaktır. Bize göre projenin sahadaki en kritik açık noktası, hendek kazıları ve numunelerin laboratuvar analiz süreçlerinin takvimidir; nitekim AFAD tarafından bu takvim henüz resmiyet kazanmamıştır. Bölgedeki sismik riskin doğru yönetilebilmesi için laboratuvar bulgularının gecikmeden kentsel planlama ve imar kararlarına aktarılması belirleyici olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Suriye sınırındaki faylar üzerinde neden hendek açılacak?

20 ila 30 metre eninde ve 3 ila 4 metre derinliğinde açılacak hendeklerden toplanan tortul ve kayaç numuneleri analiz edilerek, 500 ila 2000 yıldır kırılmayan fayların geçmiş deprem periyotları belirlenecek.

Araştırma kapsamında hangi fay hatları incelendi?

Ölü Deniz Fayı zonuna bağlı olarak Türkiye tarafındaki Yesemek, Hacıpaşa ve Reyhanlı fayları ile Suriye tarafındaki Afrin, Sarmada ve Armanaz fay hatları incelendi.

Saha araştırmasını yürüten heyette hangi isimler yer alıyor?

AFAD koordinasyonundaki 20 kişilik uzman heyette Prof. Dr. Orhan Tatar, Prof. Dr. Hasan Sözbilir, Prof. Dr. Volkan Karabacak ve MTA bünyesinden Hasan Elmacı yer alıyor.

Hazırlayan: Teknorest Editör Ekibi
🛡️ Kaynak: TRT Bilim & Teknoloji. Haber, kaynakta yer alan bilgiler temel alınarak hazırlanmış; Türkiye bağlamı, okura etkisi ve editör değerlendirmesi TeknoRest tarafından eklenmiştir. Künye & Yasal Bildirim