BM Cenevre Zirvesinde Otonom Silah Sistemleri İçin Uzlaşma Çıkmadı

Cenevre'de toplanan BM delegeleri, otonom silah sistemleri için bağlayıcı kurallar üzerinde uzlaşamadı ve görüşmeleri iki yıllık bir sürece yaydı.

Cenevre'deki Birleşmiş Milletler görüşmelerinde tartışılan otonom silah sistemleri ve askeri insansız hava araçları
Fotoğraf: Fikri Rasyid / Unsplash

Cenevre'deki BM toplantısında otonom silah sistemleri için bağlayıcı kurallar çıkarılamadı. Ülkeler yalnızca seçenekleri müzakere etmek amacıyla iki yıllık takvimde anlaştı.

İsviçre'nin Cenevre kentinde bir araya gelen Birleşmiş Milletler (BM) temsilcileri, kamuoyunda "katil robotlar" adıyla bilinen otonom silah sistemleri için uluslararası yasal bağlayıcılığı olan kurallar belirleme hedefiyle yürüttükleri görüşmeleri somut bir anlaşmaya varamadan tamamladı. The Verge tarafından paylaşılan bilgilere göre, bir hafta boyunca süren ve büyük ölçüde sonuçsuz kalan müzakerelerin ardından diplomatlar, somut yasaklar getirmek yerine sadece olası düzenleme seçeneklerini tartışmaya başlama kararı aldı.

Toplantı öncesinde Cenevre Sözleşmesi'nin koruyucusu konumundaki Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), bir yıl içinde hukuki bağlayıcılığı bulunan kuralların hazırlanması gerektiği yönünde acil bir çağrıda bulunmuştu. Bu çağrıya BM Genel Sekreteri ve Papa Leo da destek vermişti.

Müzakereler sonucunda varılan uzlaşma, Kızılhaç'ın talep ettiği bir yıllık bağlayıcı takvim yerine ülkelere düzenleme tekliflerini sunmaları için iki yıllık bir süre tanıdı. Üye devletler arasında hangi kuralların benimseneceği ve bu kuralların sahada nasıl uygulanıp denetleneceğine yönelik müzakerelerin bu sürenin de oldukça ötesine uzaması bekleniyor. Üstelik diplomatların masada bıraktığı esneklik nedeniyle kabul edilecek kuralların bazılarının zorunlu bir yaptırıma bağlanmayıp isteğe bağlı kalması ihtimali bulunuyor. Bu durum, gelecekte kabul edilecek ilkelerin uluslararası geçerliliğini şimdiden tartışmalı hale getiriyor.

Diplomatik Engeller ve Otonom Silah Sistemleri İçin İleri Sürülen Teklifler

Görüşmelerin tıkanmasında büyük askeri güçlerin takındığı mesafeli tutum belirleyici rol oynadı. NPR tarafından aktarılan bilgilere göre Rusya, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) sürecin ilerlemesini engelleyen başlıca ülkeler oldu. Toplantının ilk gününde Rusya, doğrudan görüşme gündemine itiraz ederek resmi prosedürlerin başlamasını geciktirdi. Ardından ABD heyeti, otonom silah sistemleri için bağlayıcı olmayan ve tamamen isteğe bağlı nitelik taşıyan kılavuz ilkelerin tartışılması amacıyla beş yıllık geniş bir zaman aralığı önerdi.

Bu yaklaşım, sivilleri korumayı hedefleyen uluslararası kurumların hızlı ve bağlayıcı bir çerçeve oluşturma çabalarını doğrudan yavaşlattı.

Çatışma Bölgelerindeki Sivil Kayıplar ve Yarı Otonom Teknolojilerin Rolü

İnsani yardım örgütleri ve bazı üye ülkeler, Ukrayna, Gazze ve Sudan'daki silahlı çatışmalarda çok sayıda sivilin hayatını kaybetmesinden yarı otonom silahlar ile insansız hava araçlarının sorumlu olduğunu vurgulayarak acil yasal düzenleme çağrısı yapıyor. Günümüz askeri teknolojisinde kullanılan insansız hava araçları ve güdümlü mühimmatlar büyük oranda yarı otonom, yani insan döngüde (human-in-the-loop) prensibiyle çalışıyor. Bu sistemlerde hedef tespit ve takip süreçleri gelişmiş algoritmalarla desteklense dahi ateşleme ve nihai saldırı yetkisi daima bir insan operatörün onayına bağlı kalıyor.

Buna karşılık müzakerelerin odak noktasındaki tam otonom silahlar, hedef belirleme ve yok etme kararlarını insan müdahalesi olmaksızın kendi yazılımlarıyla gerçekleştirebilen sistemleri ifade ediyor. Algoritmik hataların, etik sorumluluğun ve savaş hukukundaki hesap verilebilirliğin kime ait olacağı sorusu, teknoloji dünyasında ve uluslararası hukukta henüz yanıtlanabilmiş değil. Gelişmiş yapay zekâ teknolojileri askeri donanımlarla birleştikçe, otonom kararların yaratacağı tehlike daha da belirginleşiyor.

Küresel Güvenlik Dengeleri ve Türkiye Açısından Sürecin Anlamı

Uluslararası alanda bağlayıcı bir çerçevenin kurulamaması, askeri yapay zekâ çalışmalarının denetimsiz bir ortamda hızlanmasına zemin hazırlıyor. Savunma sanayisinde insansız hava araçları ve otonom sistemler alanında kritik adımlar atan Türkiye gibi ülkeler açısından da Cenevre'deki diplomatik süreç doğrudan önem taşıyor. Ancak paylaşılan kaynak metinde Türkiye'nin bu toplantıdaki resmi tutumu, sunduğu öneriler veya çekincelerine ilişkin herhangi bir ayrıntı yer almıyor. Dolayısıyla uluslararası düzenlemelerin Türkiye gibi bölgesel üreticileri nasıl etkileyeceği, ilerleyen yıllardaki taslak metinlerle netlik kazanacak.

Diplomatların iki yıl sonra yeniden masaya getireceği önerilerin bağlayıcı bir uluslararası sözleşmeye dönüşüp dönüşmeyeceği ise küresel askeri güçlerin onayına bağlı kalmaya devam ediyor.

✍️
Editör Notu: Neden Önemli?
Cenevre'deki görüşmelerden çıkan iki yıllık uzlaşma kararı ve ABD'nin önerdiği beş yıllık bağlayıcı olmayan takvim, küresel askeri güçlerin otonom silahlara yasal sınır getirmek istemediğini gösteriyor. TeknoRest olarak değerlendirmemiz, Ukrayna, Gazze ve Sudan sahalarında yarı otonom teknolojilerin yarattığı sivil kayıplara rağmen sürecin zamana yayılmasının yapay zekâ tabanlı silahlanma yarışını hızlandıracağı yönündedir. Kızılhaç'ın talep ettiği bir yıllık bağlayıcı takvimin reddedilmesi, geliştirilen algoritmaların sahada hukuki denetimden yoksun kalması riskini doğuruyor. Bize göre en kritik açık nokta, kuralların isteğe bağlı bırakılması durumunda büyük askeri aktörlerin kendi geliştirdikleri otonom mühimmatları hiçbir uluslararası yaptırımla karşılaşmadan kullanmaya devam edebilecek olmasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

BM Cenevre toplantısında otonom silahlar konusunda hangi karara varıldı?

Üye ülkeler bağlayıcı kurallar koymak yerine, düzenleme seçeneklerini müzakere etmek amacıyla iki yıllık bir süre tanınması konusunda uzlaştı.

Görüşmelerde bağlayıcı kuralların getirilmesini hangi ülkeler engelledi?

NPR tarafından paylaşılan bilgilere göre Rusya gündeme itiraz ederek süreci geciktirirken, ABD beş yıllık bağlayıcı olmayan bir süreç önerdi; İsrail de engellemede bulunan ülkeler arasında yer aldı.

Kızılhaç Komitesi otonom silahlar için ne talep etmişti?

Cenevre Sözleşmesi'nin koruyucusu olan Uluslararası Kızılhaç Komitesi, bir yıl içinde yasal olarak bağlayıcı kuralların taslağının hazırlanmasını acil olarak talep etmişti.

Hazırlayan: Teknorest Editör Ekibi
🛡️ Kaynak: The Verge. Haber, kaynakta yer alan bilgiler temel alınarak hazırlanmış; Türkiye bağlamı, okura etkisi ve editör değerlendirmesi TeknoRest tarafından eklenmiştir. Künye & Yasal Bildirim