BepiColombo X-ışını teleskobu ilk uzay kaydını aldı
Merkür yolundaki BepiColombo aracının X-ışını teleskobu, sekiz yıllık uzay yolculuğunun ardından Yengeç Bulutsusu gözlemiyle başarıyla çalıştırıldı.
Merkür yolundaki BepiColombo aracının X-ışını teleskobu, uzaydaki sekiz yılın ardından Yengeç Bulutsusu gözlemiyle başarıyla çalıştırıldı.
Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) ortaklığıyla yürütülen BepiColombo misyonunda kritik bir aşama geride bırakıldı. ScienceDaily tarafından paylaşılan habere göre, uzayda sekiz yıl süren ve 10 milyar kilometreyi aşan zorlu yolculuğun ardından X-ışını teleskobu ilk derin uzay gözlemini başarıyla gerçekleştirdi. Birleşik Krallık merkezli Leicester Üniversitesi liderliğindeki uluslararası konsorsiyum tarafından üretilen spektrometre, Dünya'dan yaklaşık 6 bin 500 ışık yılı uzaklıktaki Yengeç Bulutsusu'ndan gelen X-ışınlarını kusursuz biçimde algıladı. Bu başarılı test, sistemlerin derin uzayda planlandığı şekilde çalıştığını resmen kanıtladı.
Gözlem verileri, uzay aracının 21 Kasım tarihinde Merkür yörüngesine girmeye hazırlandığı dönemde kamuoyuyla paylaşıldı. Gelişmeleri TeknoRest Uzay ve Bilim sayfamız üzerinden takip edebilirsiniz.
Yengeç Bulutsusu ile X-ışını teleskobu kalibrasyonu
Teleskobun uzay boşluğuna doğrudan bakabilmesi, seyahat modülü olan MTM ünitesinin iki ana bilimsel yörünge aracından ayrılmasıyla mümkün hale geldi. Leicester Üniversitesi araştırmacıları, kalibrasyon hedefi olarak gökyüzünün en güçlü ve en kararlı X-ışını kaynaklarından biri kabul edilen Yengeç Bulutsusu'nu belirledi. Süpernova kalıntısının yaydığı düzenli sinyaller, teleskobun uzay ortamındaki optik performansının net biçimde sınanmasını sağladı. Araştırma ekibi, elde edilen verileri teleskobun Dünya'da en son test edildiği 2015 yılındaki laboratuvar ölçümleriyle ayrıntılı şekilde karşılaştırdı.
Ana gözlem süreci 11 ve 12 Eylül tarihlerinde, 39 saatlik kesintisiz bir operasyonla tamamlandı.
Uzay aracı veri toplama süresince 55 hassas yönelim manevrası icra etti. Yapılan ölçümler, teleskobun küçük ayrıntıları ayırt etme gücünü tanımlayan açısal çözünürlüğün, 2015 yılındaki laboratuvar sonuçlarına kıyasla daha keskin olduğunu gösterdi. Cihazın baş araştırmacısı Profesör Emma Bunce, aygıttaki teknolojinin yüzde 80 oranında tamamen yeni geliştirilen bileşenlerden oluştuğunu ve elde edilen netliğin teknik ekip için büyük bir başarı teşkil ettiğini belirtti.
Zorlu uzay koşullarında sekiz yıllık optik dayanıklılık
Sekiz yıllık derin uzay seyahati boyunca aşırı sıcaklık değişimlerine ve yüklü parçacık akısına maruz kalan aygıt, mühendislerin beklediğinden çok daha sağlam bir tablo ortaya koydu. Teleskopta optik fotonların istenmeyen şekilde içeri sızmasını ifade eden kaçak ışık etkisi hiçbir şekilde tespit edilmedi. Galaktik kozmik ışınların meydana getirdiği sinyaller ise seyir döneminden iyi bilindiği için veri işleme yazılımlarıyla kolayca filtrelendi. En önemlisi, dedektör yüzeyinde sekiz yıllık uzay maruziyetine rağmen hiçbir radyasyon hasarı gözlenmedi.
Güneş ışığının teleskop optiklerine vurduğu anlarda aygıt içinde küçük bir öz floresans ışıması belirdiği saptandı.
Araştırmacılar bu optik etkinin Merkür'ün aydınlık yüzey gözlemlerini engellemeyeceğini ifade etti. Verilerde saptanan diğer küçük etkilerin ise uzay aracının gezegen yörüngesine girişinin ardından yürütülecek ince ayarlarla giderileceği açıklandı.
Floresans yöntemiyle Merkür yüzey kimyasının incelenmesi
BepiColombo bünyesindeki Merkür Gezegensel Yörünge Aracı üzerinde taşınan spektrometre, gezegen bilimi tarihinde bir gezegeni incelemek için görevlendirilen ilk görüntüleme özellikli X-ışını teleskobu unvanını taşıyor. Güneş Sistemi'nin en küçük ve Güneş'e en yakın kayalık gezegeni olan Merkür, gezegenlerin aşırı yıldız koşullarında nasıl şekillendiğini anlamak adına benzersiz bir jeolojik laboratuvar sunuyor. Güneş'ten yayılan yüksek enerjili X-ışınları Merkür yüzeyindeki kayalara çarptığında, kayaçları oluşturan atomlar uyarılıyor ve kendilerine özgü ikincil X-ışınları yayıyor. X-ışını floresansı olarak tanımlanan bu fiziksel mekanizma sayesinde teleskop, yüzeyden fiziksel numune toplamadan gezegenin kabuğunu oluşturan kimyasal elementlerin küresel haritasını çıkarabilecek.
Ölçümler, Güneş radyasyonunu anlık izleyen SIXS spektrometresinin referans verileriyle eşzamanlı olarak desteklenecek.
Ayrıca gezegenin manyetik alanındaki yüklü parçacıkların gece yüzeyindeki kayalara çarpmasıyla oluşan X-ışınları da kayıt altına alınacak. Türkiye'deki astrofizik araştırmacıları ve üniversite öğrencileri için doğrudan donanım ortaklığı bulunmasa da, BepiColombo misyonunun üreteceği tüm bilimsel veriler ESA arşivleri üzerinden açık erişimli olarak incelenebilecek.
TeknoRest olarak değerlendirmemiz, 10 milyar kilometrelik yolculuğun ardından teleskobun 2015 yılındaki laboratuvar testlerinden daha keskin açısal çözünürlük sunmasının uzay mühendisliği açısından dikkate değer bir başarı olduğudur. Yüzde 80'i yeni teknolojilerden oluşan bir sistemin sekiz yıl boyunca kozmik radyasyondan yapısal hasar almaması, donanım tasarımının sağlamlığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, güneş ışığı altında optiklerde gözlenen öz floresans ışıması ile henüz incelenmekte olan diğer küçük etkiler sistemin en hassas noktaları olarak öne çıkıyor. Bize göre cihazın 21 Kasım Merkür yörüngesine girişinin ardından yürütülecek kalibrasyon sürecinde bu gürültülerin veri işleme algoritmalarıyla ne kadar filtrelenebileceği, gezegenin kimyasal haritalama hassasiyetini doğrudan belirleyecektir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
BepiColombo üzerindeki X-ışını teleskobu ilk kalibrasyon gözlemini hangi gök cismine yaptı?
Teleskop ilk gözlemini, Dünya'dan yaklaşık 6 bin 500 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve kararlı X-ışını sinyalleri üreten Yengeç Bulutsusu'na yönelik gerçekleştirdi.
Teleskobun uzay ortamındaki açısal çözünürlüğü geçmiş testlere göre nasıl bir sonuç verdi?
Yapılan ölçümlerde teleskobun açısal çözünürlüğünün, 2015 yılında Dünya'da gerçekleştirilen laboratuvar testlerine kıyasla daha keskin olduğu belirlendi.
MIXS spektrometresi Merkür yüzeyinin kimyasal bileşimini nasıl haritalandıracak?
Güneş'ten gelen X-ışınlarının Merkür yüzeyindeki kayalara çarpmasıyla oluşan ikincil X-ışını floresansını algılayarak kimyasal elementlerin küresel haritasını çıkaracak.
- →Nasa yeni Prima uzay teleskobu görevi için ortaklık kurdu
- →Voyager 1 uzay aracı Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaştı
- ◆Dosya & Arşiv: James Webb Uzay Teleskobu ve Erken Evren Bilmecesi: Büyük Patlama Teorisi Çöktü mü?
- ↗Resmi Kurum & Teknik Referans: NASA Bilim ve Uzay Araştırmaları Arşivi (science.nasa.gov)