Vulcan Roketi Fırlatma Görevinde Düştü: 40 Uydu Kayboldu
ULA tarafından fırlatılan Vulcan roketi arızalanarak düştü. Görevde taşınan 40 adet Amazon Leo geniş bant internet uydusu yörüngeye ulaşamadan kayboldu.
United Launch Alliance bünyesindeki Vulcan roketi, fırlatmadan kısa süre sonra düşerek Amazon şirketine ait 40 internet uydusunun kaybına yol açtı.
Amerika Birleşik Devletleri merkezli United Launch Alliance (ULA) şirketine ait Vulcan roketi, pazar günü gerçekleştirdiği fırlatmanın ardından taşıdığı 40 adet Amazon Leo internet uydusu ile birlikte Dünya'ya düştü. Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu'ndan yerel saatle 12.40'ta (17.40 UTC) havalanan roket, kalkıştan dakikalar sonra teknik bir aksaklık yaşayarak görevini tamamlayamadı. Bu fırlatma, Amazon şirketinin SpaceX Starlink ağıyla rekabet etmek üzere planladığı geniş bant internet takımyıldızı için ULA ile bağladığı 38 fırlatmalık anlaşmanın ilk uçuşuydu.
Ars Technica tarafından paylaşılan bilgilere göre yaşanan bu kaza, Boeing ve Lockheed Martin ortaklığıyla 2006 yılında kurulan ULA şirketinin 20 yıllık tarihindeki ilk tam görev kaybı oldu. Vulcan roketi, önümüzdeki birkaç yıl içinde ABD ordusunun ulusal güvenlik uzay görevlerinin yaklaşık yarısını fırlatmak üzere sözleşmeye bağlanmış durumda bulunuyor. Şirket yetkilileri fırlatmanın ardından yaptıkları resmi açıklamada, roketin uçuşun 10. dakikasında bir anomali yaşadığını ve kargonun yörüngeye ulaştırılamadığını duyurdu. Gelişmeler, TeknoRest uzay teknolojileri alanındaki küresel taşımacılık dengelerini doğrudan etkileyebilecek bir belirsizlik yarattı.
ULA Tarihinin İlk Tam Görev Kaybı ve Vulcan Roketi
Vulcan roketi daha önceki dört uçuşunun ikisinde katı yakıtlı roket güçlendiricisi (SRB) kaynaklı sorunlar yaşamış, ancak her iki görevde de rotasını düzelterek yüklerini yörüngeye başarıyla taşımıştı. Pazar günü gerçekleşen beşinci görevde ise rokete bağlı altı adet katı yakıtlı güçlendirici, ilk iki dakika boyunca görevini başarıyla yerine getirdi ve planlandığı şekilde roketten ayrıldı. Ancak kalkışın ilerleyen safhalarında roketin ana güçlendirici aşamasında (booster stage) beklenmeyen bir teknik aksaklık meydana geldi. ULA yönetimi, kazanın nedenini belirlemek ve düzeltici eylemleri uygulamak amacıyla kapsamlı bir teknik inceleme başlatıldığını ve roketin bu süreçte belirsiz bir süre boyunca hangarda kalacağını bildirdi.
BE-4 Motorları ve Uçuş Sırasında Yaşanan Telemetri Sorunları
Uçuş verilerini inceleyen kaynaklar, sorunun roketin Centaur V üst aşamasında ya da katı yakıtlı güçlendiricilerinde değil, ana gövdeyi taşıyan güçlendirici kademesinde ortaya çıktığını belirtti. Bu kademe, Jeff Bezos'un sahibi olduğu Blue Origin şirketi tarafından üretilen ve metan yakıtı kullanan iki adet BE-4 motoruyla güçlendiriliyor. Her biri yarım milyon libreden fazla itki üretmek üzere tasarlanan BE-4 motorlarının, uçuşun beşinci dakikasından hemen önce durması planlanıyordu. Telemetri kayıtları, motorların planlanan süreden en az 30 saniye daha uzun süre ateşlenmeye devam ettiğini gösterdi.
Uçuş motorlarının hedeflenen süreyi aşarak çalışması, ana güçlendirici aşamasının beklenen performansı verememesi nedeniyle bu açığı kapatmaya çalıştığına işaret ediyor. Canlı yayınlanan görev animasyonunda, motorların kapanmasının hemen ardından roketin kendi ekseni etrafında dönmeye başladığı izlendi. Bu kontrolsüz dönüş hareketi, birkaç saniye sonra gerçekleşen Centaur V üst aşamasının ayrılması sırasında da devam etti. Üst aşamada yer alan iki adet RL10 motoru ateşlenerek itki yönlendirme (thrust vectoring) sistemiyle roketi yeniden doğru rotaya sokmaya çalıştı, ancak çabalar görevin kurtarılmasına yetmedi.
Amazon Leo Uydu Ağı ve Gelecek Fırlatma Planları
Bu görevin başarısızlıkla sonuçlanması, roketin en büyük iki müşterisi olan ABD Uzay Kuvvetleri ve Amazon için kritik bir aksamaya yol açtı. Kaybedilen 40 uydu, Amazon şirketinin hedeflenen 3 bin 292 uyduluk birinci nesil takımyıldızının bir parçasını oluşturuyordu. Hâlihazırda yörüngede 396 uydusu bulunan Amazon, ekim ayında yaptığı açıklamada yıl sonuna kadar ilk ticari internet hizmetini başlatabilecek uydu sayısına sahip olduğunu belirtmişti. Şirket kısa süre önce 1.000'inci uydusunun üretimini tamamladığını açıklamıştı; bu durum üretilen uyduların yarıdan fazlasının fırlatılmak üzere depolarda beklediği anlamına geliyor.
Amazon, fırlatma ağını çeşitlendirmek amacıyla ULA ile yaptığı 38 fırlatmalık anlaşmanın yanı sıra Avrupa merkezli Arianespace ve Blue Origin şirketleriyle de sözleşmeler imzalamıştı. Arianespace ile yapılan sözleşme kapsamında şu ana kadar üç fırlatma gerçekleştirildi ve dördüncüsünün bu ay içinde Ariane 6 roketiyle yapılması planlanıyor. Öte yandan Blue Origin'in New Glenn roketi de mayıs ayında Florida'daki yer testinde bir BE-4 motor vanasındaki arıza nedeniyle patlama yaşamış ve fırlatma rampası yıl sonuna kadar devre dışı kalmıştı. ULA roketinde yaşanan bu son kaza, Amazon'un uydu fırlatma takvimini daha da zorlu bir sürece sokmuş oldu.
TeknoRest olarak değerlendirmemiz, ULA'nın 2006 yılındaki birleşmesinden bu yana ilk kez yaşadığı bu tam görev kaybının yalnızca fırlatma şirketini değil, doğrudan Amazon'un internet altyapı takvimini de sekteye uğrattığı yönündedir. Amazon deposunda bekleyen yüzlerce uydu bulunmasına karşın, ULA ile yapılan 38 uçuşluk sözleşmenin ilk ayağında 40 uydunun kaybedilmesi ve Blue Origin üretimi BE-4 motorlarının hedeflenen süreden 30 saniye daha fazla ateşlenmesi teknik açıdan ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. Bize göre bu kaza sonrasında yürütülecek teknik soruşturmanın süresi, hem ABD ulusal güvenlik görevlerinin geleceğini hem de alçak Dünya yörüngesindeki ticari geniş bant pazarının dengesini doğrudan belirleyecektir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Vulcan roketinin fırlatılmasında yaşanan ana sorun neydi?
Uçuş telemetrisi ve ilk teknik verilere göre sorun ana güçlendirici aşamasında ortaya çıktı. Blue Origin üretimi BE-4 motorları planlanan süreden en az 30 saniye daha uzun süre ateşlendi ve motor kapanışının hemen ardından roket kontrolsüz bir dönüş hareketi yaşadı.
Bu fırlatma görevi Amazon için neden kritik bir öneme sahipti?
Bu görev, Amazon şirketinin SpaceX Starlink ağıyla rekabet etmek amacıyla planladığı 3 bin 292 uyduluk Leo geniş bant internet ağı için ULA ile imzaladığı 38 fırlatmalık anlaşmanın ilk uçuşuydu ve 40 adet uydu taşıyordu.
Kazanın ardından Vulcan roketinin uçuş takvimi nasıl etkilenecek?
ULA yönetimi, kazanın kesin nedenini ortaya çıkarmak ve gerekli düzeltici önlemleri almak üzere teknik bir soruşturma başlattı; roket bu inceleme süresince belirsiz bir süre için uçuştan çekildi.